De Menenpoort van Longstaff

meningate dvw
Nooit eerder in mijn leven was ik zo onder de indruk van een schilderij. De ‘Menin Gate at Midnight’ van de Australische kunstschilder William Frederick Longstaff is tijdelijk te zien in het Flanders Fields museum in Ieper. Het schilderij raakte mijn gevoelige snaar vanwege een soort ‘dubbel-effect’. De eerste indruk is een schilderij van de Menenpoort, een ereboog aan de toegang van de stad. Maar bij de tweede indruk dringt de rauwe werkelijkheid van de ondertitel ‘Ghosts of Menin Gate’ tot je door…

stadhuis

De lakenhal op de Grote markt in Ieper is imposant en domineert het plein. Pas later, als je verder rondkijkt zie je dat ook het gerechtsgebouw aan de andere kant van het plein de moeite van het bekijken waard is. De robuuste toren op de lakenhal lijkt eigenlijk te laag en te breed, maar het imposante komt van de lange lakenhal zelf. Een erfenis van de rijke periode in de late Middeleeuwen toen Vlaanderen samen met Noord Italië de rijkste regio van Europa was vanwege de bloeiende textielindustrie, ook bekend van Brugge, Brussel, Antwerpen en Gent.

Althans dat denk je als je niet weet hoe wreed de geschiedenis was voor Ieper in de Eerste Wereldoorlog, honderd en één jaar geleden. De werkelijkheid is anders dan het lijkt want Ieper is van de grond af opnieuw in oude stijl opgebouwd. In Nederland leer je op school vooral over de Tweede Wereldoorlog maar in België is de Grote Oorlog een groter nationaal trauma. Na het bezoeken van het prachtige Flanders Fields museum in de Lakenhal besef je waarom.

lakenhal

10 miljoen doden in WO1
Eind 1918, na het tekenen van de wapenstilstand op 11 November, kwam er een einde aan het grote bloedvergieten en stonden er in Ieper bijna geen stenen meer op elkaar. Vier jaar lang lag de trotse stad als een vooruitgeschoven post midden in de loopgravenlinie die zich uitstrekte van de Noordzee tot aan de Zwitserse grens. Ten koste van een half miljoen doden in de vele slagen rond de Ieperboog schoof de frontlinie met bloedige aanvallen telkens een paar kilometer op. En de volgende keer weer de andere kant op.

De Britten besloten hun doden niet te repatriëren. Zij richtten begraafplaatsen in met prachtig onderhouden tuinen met gedenktekens en monumenten om hun gevallenen te eren. De Menenpoort werd herbouwd als een monument van eerbetoon en onthuld op 24 juli 1927. Sinds 1928 weerklinkt er elke avond klokslag 8 uur de ‘Last Post’. In de hoge muren van de poort staan overal lange lijsten met namen gegraveerd van de geallieerde gevallenen uit de Commonwealth, Britten, Canadezen, Australiërs, Indiërs, Zuid Afrikanen en Nieuw Zeelanders.

Dit zijn de namen
Ook in de nissen aan de zijkanten staan weer namen. En op de muren daarachter, en aan de achterkant daarvan, overal namen. Namen van mensen. Eindeloze rijen namen van soldaten, de meesten in de leeftijd 16-25. Verse kransen met klaprozen laten zien dat men ook na 100 jaar de doden niet vergeten is. Kransen gelegd door Canadezen, of door een school uit Sussex. De klaprozen, of poppies, die weer bloeiden op de doodse kale velden na de strijd werden het symbool van de herdenking door het gedicht van John McCrae, ‘In Flanders fields the poppies blow, between the crosses row on row…’

Kapitein Longstaff was camouflage-deskundige in het leger en overleefde de oorlog. Hij was aanwezig bij de onthulling van de Menenpoort op 24 juli 1927 en had de nacht daarop een droom. Die droom werd zijn schilderij.

Koude rillingen
Ik sta in de lakenhal op de eerste verdieping te wachten om het museum te betreden. In de toegangshal hangt Longstaff’s schilderij en ik heb alle tijd om het te bekijken. Mijn aandacht wordt in eerste instantie getrokken door de Menenpoort aan de linkerkant, hoog op een heuvel. De trotse triomfboog licht sterk op, wellicht door enkele laatste magische zonnestralen. De rest van het schilderij is gehuld in onheilspellend duister onder een dreigende lucht.

Dan glijden mijn ogen over de duistere voorgrond en onbewust registreer ik de kleine grijswitte structuren die vaag zichtbaar over de velden gedrapeerd zijn. ‘Uitgebloeide poppies’ is een onbewuste gedachte die in me opkomt en ik kijk er meer gericht na. En dan stokt mijn adem even als ik plotseling zie wat het is. Je moet er echt met aandacht naar kijken om het te zien. Geen uitgebloeide bloemen maar helmen van de eindeloze rijen soldaten die als schimmen over het duistere glooiende landschap trekken. De geesten uit Longstaff’s kwade droom die in één beeld de verschrikkingen van de Grote Oorlog duidelijk maken.

meningate dvw detail

Advertenties

Tags:

4 responses to “De Menenpoort van Longstaff”

  1. Jan Breyne says :

    De eerste keer dat ik The Menin Gate at Midnight mocht zien, was in het Australian War Memorial in Canberra. Daar is een ruimte speciaal ingericht en verlicht voor dit schilderij, dat inderdaad erg indrukwekkend is. We zijn vereerd als Ieperlingen dat het schilderij tijdelijk te Ieper is. Zeker het bezoeken waard !
    Je lovende woorden over Ieper flatteren ons. Maar ik wil toch een paar (technische) opmerkingen maken: aan de overkant van de markt staat niet het stadhuis, maar wél het gerechtsgebouw. En u zegt dat de vrede van Versailles op 11 november is getekend. Dat is onjuist (Versailles is getekend in juni 1919). Op 11 november 1918 werd de Wapenstilstand getekend. Maar voor de rest: bedankt voor de positieve reactie.

    Liked by 1 persoon

  2. Ignaas pecceu says :

    Mooie blog,
    Het schilderij van longstaff was in onze regio niet zo bekend,
    Er zijn zoveel memorabilia van de groote oorlog
    Ik ontdekte het toevallig een paar jaar terug en is sindsdien mij levendig bijgebleven.
    Het is een goed initiatief het schilderij eens naar Ieper te brengen
    Ignaas

    Like

  3. Myriam says :

    Het grijpt idd naar de keel 😦

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

The Risk-Monger

Let's examine hard decisions!

TV Olen

U hoeft dit niet te lezen.

eunmask

WE REVEAL WHAT THE EU AND THE MEDIA TRY TO CONCEAL

JunkScience.com

All the junk that’s fit to debunk.

NOT A LOT OF PEOPLE KNOW THAT

“We do not believe any group of men adequate enough or wise enough to operate without scrutiny or without criticism. We know that the only way to avoid error is to detect it, that the only way to detect it is to be free to inquire. We know that in secrecy error undetected will flourish and subvert”. - J Robert Oppenheimer.

straffe madammen

maakt vrouwen zichtbaar in de media, op congrespodia en in bedrijven

Climate of Sophistry

Climate science is sophistry...i.e., BS.

%d bloggers liken dit: